Şap Hastalığı

Şap Hastalığı

Şap hastalığı çift tırnaklı hayvanlarda akut seyreden, çok bulaşıcı viral bir hastalıktır. Büyük ekonomik kayıplara neden olması ve ülkeler arası hayvan ticaretini etkilemesi nedeniyle oldukça önemlidir.

Şap hastalığı, ülkemizde sığır, koyun ve keçilerde görülmektedir.

2-7 günlük inkübasyon süresi sonunda yüksek ateş, durgunluk, iştahsızlık ve süt veriminin düşmesi ile başlayan hastalık; 12-24 saat içinde ağız mukozasında, tırnak aralarında ve meme başlarında veziküller oluşmasına neden olur. Ağızda bol miktarda ip gibi uzayan salya ve hastalığa özgü karakteristik ağız şapırdatması görülür. Ağızda, tırnak aralarında ve memede oluşan veziküller 1-3 gün içinde yırtılır ve yerlerinde lezyonlar kalır, dil epiteli döküler. Hayvanların tırnakları düşebilir.

Daha önceki yıllara göre ilimizde hastalık fazla yaygın değildir. Hastalık mihraklarında HayvanSağlık Zabıtası Kanunu gereğince tüm tedbirler alınmaktadır.

Şap hastalığına neden olan virüsün 7 serotipi mevcuttur. Ülkemizde A, O ve Asia I tipi şap hastalığı görüldüğünden bu serotiplere karşı mücadele programı yürütülmektedir.

Şap virüsü güneş ışınları karşısında kısa zamanda ölür. Isıya dayanıksız olup, 37°C'de 12 saatte 85°C'de ise derhal ölür. Virüs karanlığı, kuruluğu ve soğuğu sever.

Şap Virüsü:

Hastalık akla gelebilecek her türlü vasıta ile oldukça hızlı bir şekilde yayılır. Hasta hayvanlarla direkt temas eden hayvanlar hastalığa yakalanırlar.

Hasta hayvan salyaları ile kontamine olmuş yem, nakil araçları, hayvan bakıcıları ve celepler hastalığın yayılmasında önemli rol oynar. Hasta hayvanın bir yerden başka bir yere nakledilmesi yayılmada en önemli faktördür.

Virus çevre şartlarına da oldukça dayanıklı olup;

Yapağı 14 gün
Sığır derisi ve kılları 4-6 hafta
Sinekler 10 hafta
Hastalık bulaşmış ayakkabılar 11-14 hafta
Saman-ot v.s. 15 hafta
Kuru hayvan gübresi 14 gün
Sıvı hayvan dışkısı (Kışın) 6 ay
Toprak yüzeyi' (Sonbahar) 28 gün
Toprak yüzeyi (Yaz) 3 gün
İdrar 39 gün

Süreyle bulaşma yeteneğini koruyabilmektedir.

Hastalıktan Korunmak İçin Alınacak Önlemler:

Hastalık Görülmeden Önce

Bakanlık programı gereği tüm büyükbaş hayvanlar ilkbahar ve sonbaharda olmak üzere iki defa koruyucu olarak aşılanmalıdır.

Veteriner Sağlık Raporsuz ve kontrolsüz hayvan alınmamalıdır. Yeni alınan hayvanlar 15 gün müşahede altında tutulduktan sonra sürüye katılmalıdır.

Hayvan bakıcıları başka ahırlara girmemelidir.

Hastalık Çıktıktan Sonra

Hastalık hiç vakit kaybedilmeden İl veya İlçe Müdürlüklerine yada en yakın Veteriner Hekime mutlaka ihbar edilmelidir.

Hastalar ve hastalıktan şüpheli hayvanlar derhal sürüden ayrılmalıdır.

Ahır dezenfekte edilmelidir.

Şap Hastalığının Ekonomiye ve Ticarete Etkisi

Şap hastalığından dolayı yıllık %15 süt kaybı ve %10 et kaybı olduğu kabul edilmekte ve bu kayıplardan ise ülkemizin yaklaşık 90 milyon $'lık kaybı olduğu hesap edilmektedir. Tüm hayvan sahipleri yılda 2 defa aşılama programına katılarak şap hastalığı ile mücadelede ülke ekonomisine büyük katkıda bulunacağı bilincinde olmalıdır.

Hastalığın meydana getirdiği kayıplar:

Süt ve et verimindeki kayıplar
İyileşen hayvanların gelişmesinde gerileme
Gebe hayvanlarda yavru atımı
Özellikle genç hayvanlarda görülen oldukça yüksek oranda ölümler
Dış ticarete getirilen kısıtlamalardan doğan ekonomik kayıplar
Tedavi masrafındaki maliyet artışı
2005 Yılı Şap Aşılaması

Hastalık Mihrakları ( Son Beş Yıl )

Koruyucu Olarak Alınacak Önlemler

Yetiştiricilerin Alacağı Önlemler

Ahır girişlerinde şap hastalığına etkili dezenfektanlar (örn: sitrik asit veya sudkostik) ile muamele edilmiş paspasların sürekli bulundurulması.
Ahırlara hayvan bakıcılarından başka kimsenin sokulmaması, bakıcıların da farklı kıyafet ve ayakkabı ile ahıra girmesi.
Sağım öncesi ellerin, otomatik sağım makinelerinin ve memelerin temizliğine özen gösterilmesi.
Yeni satın alınan hayvanların 15 gün süre ile karantinaya alınması ve süre sonunda sağlam ise diğer hayvanların yanına sokulmaması.
Mera mevsiminde enfekte meralara hayvanların gönderilmemesi.
Enfekte bölgelerden ot, saman, vb.nin alınmaması.

Hastalık Çıkmadan Veteriner Teşkilatının Alacağı Önlemler:

4-6 ayda bir düzenli şekilde aşılama yapılması.
Hayvan hareketlerinin kontrol edilmesi.
Hayvan sevkiyatından önce hayvanların aşılanması ve 3 hafta sonunda sevkiyata izin verilmesi.
Hayvancılıkla uğraşanların eğitilmesi.

Hastalık Çıktıktan Sonra Alınacak Önlemler:

Yetiştiricinin Alacağı Önlemler:

Hasta hayvanlar ile sağlıklı hayvanların hemen birbirinden ayrılması
Hasta hayvanların bulunduğu yerin dezenfeksiyonu
Hasta hayvanların altlıklarının yakılması
Hayvan bakıcılarının ayrılması
En hızlı şekilde Veteriner Hekimin haberdar edilmesi

Veteriner Hekimin Alacağı Önlemler:

Kesin tanı için marazi madde alınarak en seri şekilde Şap Enstitüsüne gönderilmesi.
Hastalık çıkan yere kordon konulması, çift tırnaklı hayvan ve ürünlerinin çıkışının durdurulması.
Alınacak sonuç doğrultusunda hastalar, şüpheliler ve 5 aylıktan küçükler dışında kalan tüm hayvanların aşılanması.
Ölen hayvanların yakılarak veya gömülerek imha edilmeleri.
Sahibinin isteği doğrultusunda karantina bölgesinde kesilecek hayvanlara Hayvan Sağlığı Zabıtası hükümlerinin uygulanması.